Kto jedzie dziś przez Budapeszt, częściej zobaczy na billboardach Zełenskiego niż węgierskich kandydatów. Gdy niezależne sondaże dają partii TISZA nawet dwudziestopunktową przewagę nad Fideszem, prorządowe wskazują niemal remis. Co stanie się, jeśli Orban naprawdę przegra? I dlaczego największym zagrożeniem dla Fideszu okazał się Péter Magyar — lider partii, która dwa lata temu w zasadzie nie istniała? Odpowiada Andrzej Sadecki, kierownik Zespołu Środkowoeuropejskiego w Ośrodku Studiów Wschodnich. Pyta Maks Walewski

(Zdjęcie: Bernadett Szabo/Reuters)

Ilia State University, najlepsza uczelnia badawcza w Gruzji, straci ponad 90% kierunków i 90% studentów. Rządząca partia Gruzińskie Marzenie ogłosiła reformę, która przewraca do góry nogami całe szkolnictwo wyższe — oficjalnie w imię jakości, w praktyce uderzając w wychodzące od dawna na ulice środowisko akademickie. Dlaczego rząd demontuje własną najlepszą uczelnię, a jednocześnie w Kutaisi otwiera... astrolingwistykę? Wyjaśnia Wojciech Wojtasiewicz, analityk ds. Kaukazu Południowego z Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych. Pyta Maks Walewski.

e wrześniu 2023 roku w ciągu dwóch dni z Górskiego Karabachu wyjechało ponad 100 tysięcy Ormian. Na opustoszałe tereny Azerbejdżan sprowadza nowych mieszkańców, buduje drogi i lotniska, a ormiańskie klasztory przemianowuje na zabytki albańskie. Czy plan osiedlenia 140 tysięcy osób ma szansę powodzenia? Co zostanie z ormiańskiego dziedzictwa? I czy podpisane w zeszłym roku porozumienie pokojowe cokolwiek zmienia? O tym Maks Walewski rozmawia z Wojciechem Góreckim, reporterem i analitykiem Ośrodka Studiów Wschodnich.

(Cover photo by Aleksei Agafonov on Unsplash)

Rządzący Kirgistanem od 2020 roku duet prezydenta Dżaparowa i szefa służb bezpieczeństwa Taszijewa rozpadł się w ciągu kilku dni. Taszijew został odwołany, gdy leżał w szpitalu w Monachium; chwilę później rozpoczęła się szeroko zakrojona czystka wśród jego stronników. Dlaczego Dżaparow zdecydował się pozbyć swojego dotychczasowego partnera? Czy Kirgizi, znani z rewolucyjnych tradycji, wyjdą na ulice? I co rozpad tandemu oznacza dla kraju, który i tak zmierzał w stronę autorytaryzmu? O to Maks Walewski pyta Darię Zielińską z Ośrodka Studiów Wschodnich.

Choć ukraiński ruch narodowy narodził się już w XIX wieku, to siła rewolucji która wybuchła po obaleniu cara w marcu 1917 roku zaskoczyła nawet największych rosyjskich demokratów. Ukraińskie partie miały wsparcie setek tysięcy chłopów a na zwołany w Kijowie kongres narodowy przybyło aż 900 działaczy z całej Ukrainy. Skąd wzięła się ta eksplozja? Dlaczego liderzy ukraińskiej rewolucji tak długo unikali słowa „niepodległość" ‒ i co ma z tym wspólnego traktat, który poróżnił Polaków z Ukraińcami?

O ukraińskiej rewolucji 1917 roku Maks Walewski rozmawia z prof. Włodzimierzem Mędrzeckim z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk oraz z dr. Łukaszem Adamskim z Centrum Mieroszewskiego.

W grudniu 2025 reżim Łukaszenki zwolnił kolejnych 123 więźniów politycznych ‒ w tym liderów protestów z 2020 roku. Za kratkami wciąż pozostaje jednak ponad 1100 osób, a machina represji nie zwalnia. Zmienia się za to jej oblicze: rozpoznawanie twarzy, analiza nagrań z protestów przy pomocy AI i monitoring komunikatorów to białoruska codzienność. Razem tworzą system inwigilacji, w którym nawet polubienie „niewłaściwego" posta może skończyć się wizytą zamaskowanych funkcjonariuszy.

Jak naprawdę wygląda życie pod cyfrową kontrolą Łukaszenki? O tym Maks Walewski rozmawia z Rusłanem Szoszynem ‒ dziennikarzem działu zagranicznego „Rzeczpospolitej”, autorem książki „Lodołamaczka. Swiatłana Cichanouska”.

Powstały w latach trzydziestych jako tajne ośrodki radzieckiego Ministerstwa Obrony i aż do lat dziewięćdziesiątych nie było ich na mapach. Początkowo zajmowały się bronią biologiczną, ale po II wojnie światowej przekształciły się w serca programu jądrowego i kosmicznego ZSRR. Dziś rosyjskie miasta zamknięte ‒ ZATO ‒ znów pracują pełną parą.

Kto i w jakich warunkach mieszka w miastach zamkniętych? Czy należy obawiać się powrotu do badań nad bronią biologiczną? I dlaczego Rosjanom nie przeszkadza, że część ich kraju pozostaje niedostępna nawet dla nich samych? O tym Maks Walewski rozmawia z Alice Lugen, autorką książki „ZATO. Miasta zamknięte w Związku Radzieckim i Rosji”

Nie są ani pełnoprawnymi obywatelami, ani obcokrajowcami. Ich status pozostaje jedną z bardziej problematycznych spuścizn po rozpadzie ZSRR. Kim są „nieobywatele” na Łotwie i w Estonii? Dlaczego do tej pory ponad 200 tysięcy mieszkańców nie uzyskało żadnego obywatelstwa i jak wpływa to na życie polityczne państw bałtyckich?

O szczegółach Maks Walewski rozmawia z dr hab. Aleksandrą Kuczyńską-Zonik z Instytutu Europy Środkowej i Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego